kfcdrukte1948

Wat is dat toch met kranten en hotels? Eerder schreef ik over de leegstaande gebouwen van de Volkskrant en De Typhoon, waarin hotels werden gevestigd. Nu worden er plannen ontwikkeld om op het terrein tegenover station Zaandijk Zaanse Schans waar ooit De Zaanlander stond, een luxueus hotel van liefst tweeënnegentig kamers te bouwen. Die plannen verdwenen in de ijskast, maar werden onlangs opnieuw ingediend bij de gemeente Zaanstad. Tijd om terug te gaan naar de Stationsstraat, Koog aan de Zaan

zaanlander1939
zaanl stoom
dbzstrek
nadebrand3
 stationsstr2023

Vele honderden KFC-supporters dromden op 9 mei 1948 samen voor het gebouw van Dagblad De Zaanlander. De krant hield hen via een verbinding met het stadion Feijenoord van minuut tot minuut op de hoogte van het verloop van de wedstrijd RFC – KFC om het kampioenschap van de tweede klasse, die in de Kuip werd gespeeld. Het werd een groot feest. KFC won met 4-0, en de feestvreugde werd nog groter toen de trein met KFC’ers een paar uur later arriveerde op het station Koog-Zaandijk, pal aan de overkant aan de Provinialeweg. KFC was gepromoveerd naar de eerste klas.

Het is een rare ervaring om, met deze wetenschap in je achterhoofd, driekwart eeuw later op dezelfde plek te staan. Station Koog-Zaandijk heet nu Zaandijk Zaanse Schans, de treinreizigers hoeven de Provincialeweg niet meer over te steken maar hebben een tunnel en een lift tot hun beschikking. Maar het meest dramatische: het gebouw van de krant is verdwenen. Er is zelfs niets voor in de plaats gekomen, er ligt alleen een verwilderd, deels omheind grasveld

 

Bijna dertig jaar geleden, op 11 oktober 1996, woedde een felle brand aan de Stationsstraat in Koog aan de Zaan. In twee uur tijd – het nablussen duurde nog een paar dagen – werd, tegelijk met het honderdjarige pand van de Stoomdrukkerij, een stukje Zaanse persgeschiedenis in de as gelegd. De redactie van De Zaanlander was hier trouwens al in 1970 vertrokken en had een nieuw onderkomen gevonden aan de Zaanweg in Wormerveer. 

Gelukkig hebben we de foto’s nog, zei ik tegen mezelf toen ik het bericht over de brand las, en ik dacht aan de dia’s van het interieur die ik had gemaakt in 1969 toen ik er nog werkte, met name die van het bijzondere tegeltableau in het kantoor van meneer Gruijs. Des te meer verrast was ik toen ik de afgelopen maand in het Zaans Museum stuitte op dat tableau; het was op wonderbaarlijke wijze gered uit de rokende puinhopen.

Wie was die meneer Gruijs trouwens? Volgens mijn voormalige Zaanlander-collega Mary Renooij was Gruijs directeur of ‘eindverantwoordelijke’ van de Zaanlandse Stroomdrukkerij, die in hetzelfde gebouw was gevestigd. Een andere collega uit die tijd, Ron Couwenhoven, bevestigt het: Gruijs was directeur, en wel samen met Evert Smit junior.

Evert Smit herinner ik me nog wel. Een magere, kalende man die een kantoortje had boven de redactie. Verantwoordelijkheid voor de krant had hij niet  meer sinds de eigendom daarvan na de oorlog was overgenomen door de Verenigde Noordhollandse Dagbladen. Maar centen bezat hij des te meer, aangezien hij door die overname grootaandeelhouder was geworden van die VND. Hij woonde in molen De Kat aan de Zaanse Schans en daar parkeerde hij dan ook zijn Fiat 500. Die auto was mosgroen gespoten, zodat hij niet te veel opviel in het Zaanse landschap.

Aan Evert Smit was het te danken dat de Zaandamse plannen voor huizenbouw in de Kalverpolder niet zijn doorgegaan. Ron Couwenhoven sprak Evert Smit jaren nadat hij bij De Zaanlander was vertrokken; hij was inmiddels sportverslaggever bij De Telegraaf geworden. Bij die gelegenheid vertelde Smit hem over zijn acties om de Kalverpolder te redden.

evertsmitjr

Smit was min of meer toevallig achter die Zaandamse bouwplannen gekomen toen hij bij het waterleidingbedrijf binnenliep om een vergunning aan te vragen voor de aanleg van een waterleiding naar zijn molen. In het kantoor zag hij een kaart hangen van de Kalverpolder met daarin geprojecteerd een zee van huizen. Hij vroeg wat dat betekende. ‘De polder wordt volgebouwd,’ werd hem meegedeeld.

‘Huizen achter mijn molen!’ riep Evert. ‘Dat nooit!’ Nog dezelfde dag hing hij een kolossaal spandoek in de wieken van De Kat met de tekst ‘Red de Kalverpolder’ en begon hij actie te voeren tegen de woningbouw. Smit procedeerde door tegen de Zaandamse bouwplannen tot ze uiteindelijk voor de Raad van State werden getroffen door een verbod. Wim Thomassen, voormalig burgemeester van Zaandam, was de voornaamste man in de Raad die dat besluit nam. Hij vond dat er elders in Zaandam ruimte genoeg was voor woningbouw.

Hoewel Smit niets meer over de krant had te zeggen, vond hij bij de redactie van De Zaanlander een gewillig oor om over zijn acties te schrijven. Nieuws is nieuws, was het motto om Evert Smit een ruim podium voor zijn acties te verschaffen. De krant verwierf zich daardoor bovendien een groen imago.

De molens op het Zaan-panorama

Zaan-panoramaMijn voormalige Zaanlander-collega en de Zaanse molenkenner bij uitstek Ron Couwenhoven corrigeert mijn opmerking in mijn vorige bijdrage over het tegeltableau dat gemaakt werd ter ere van het veertigjarig bestaan van De Zaanlander in 1926. Ik schreef dat het idyllische Zaan-panorama wel moet dateren van vóór 1886, de begindatum van het tableau, gezien het ontbreken van fabrieken en stoomschepen.

Ron daarover: “Dat is niet zo. Op de voorgrond zien we de molens De Windhond en De Ooievaar. Rechts van De Ooievaar stond de oliemolen De Rode Wachter. Die is verdwenen. Hij werd in 1891 gesloopt en vervangen door een stoomoliefabriek, waarvan we de bescheiden contouren wel zien. Achter De Ooievaar staat de rijstpelmolen De Witte Klok, die trouwens meer dan een eeuw in bezit is geweest van de familie Couwenhoven. Aan de linkerzijde ontbreekt nog de grote witte schuur die in 1898 werd aangekocht, toen in Zaandam de oliemolen De Groene Ridder werd gesloopt. Het tegeltableau laat ons dus een panorama zien dat tussen 1891 en 1898 nog bestond.”

Mijn collega's bij De Zaanlander

Beelden uit de tijd dat ik leerling-journalist was bij De Zaanlander in het gebouw van de stoomdrukkerij in Koog aan de Zaan. We zien onder meer Han de Jong, Hans Woudstra, Fred Voorbergen, Ron Couwenhoven, fotograaf Frits Rijkes, IJsbrand Roovers, Albert Meester, Wim Harwijne, Coo Dijkman en Martin Rep.

 

Volgende aflevering: Nachtelijke avonturen van de redactie

Copyright © 2015-2024 Martin Rep | Radboudlaan 14 | 1402 XP  Bussum